PM2.5: Zarah halus jerebu boleh menjejaskan paru-paru, jantung dan janin

JEREBU bukan sekadar menyebabkan mata pedih, tekak terasa perit atau kesukaran bernafas, sebaliknya pencemaran udara yang mengandungi zarah halus dikenali sebagai PM2.5 turut berisiko menjejaskan kesihatan manusia, termasuk sistem pernafasan dan kardiovaskular.

Facebook Public Health Malaysia (PHM) menjelaskan, PM2.5 merujuk kepada zarah pencemar udara yang mempunyai diameter 2.5 mikrometer atau lebih kecil, sekali gus menjadikannya terlalu halus untuk dilihat dengan mata kasar.

Disebabkan saiznya yang kecil, zarah berkenaan boleh memasuki saluran pernafasan ketika seseorang bernafas dan menembusi jauh ke dalam paru-paru, sehingga ke alveoli, iaitu kantung udara halus yang berfungsi sebagai tempat pertukaran oksigen dan karbon dioksida.

Lebih membimbangkan, pendedahan kepada PM2.5 bukan sahaja boleh menyebabkan masalah pernafasan, malah dikaitkan dengan peningkatan risiko penyakit jantung, strok, penyakit paru-paru kronik dan kanser paru-paru.

PM2.5 bukan merujuk kepada satu jenis bahan tertentu, sebaliknya merupakan campuran zarah halus yang terbentuk daripada pelbagai sumber pencemaran, termasuk kebakaran hutan, pembakaran terbuka, asap kenderaan dan pelepasan industri.

Campuran tersebut boleh mengandungi jelaga atau karbon hitam, sulfat, nitrat, bahan organik dan logam tertentu, bergantung pada sumber serta keadaan pencemaran udara.

Saiz lebih kecil, risiko pendedahan lebih membimbangkan

Bagi memahami bahaya PM2.5, perbandingan dengan PM10 dapat memberikan gambaran lebih jelas mengenai saiz zarah pencemar udara.

PM10 ialah zarah yang mempunyai diameter sehingga 10 mikrometer, manakala PM2.5 berdiameter 2.5 mikrometer atau lebih kecil.

Sebagai perbandingan, diameter sehelai rambut manusia lazimnya sekitar 50 hingga 70 mikrometer, menjadikan PM2.5 jauh lebih kecil daripada rambut manusia.

Walaupun PM10 juga boleh memasuki sistem pernafasan, PM2.5 berupaya menembusi lebih jauh ke dalam paru-paru kerana saiznya yang halus.

Apabila zarah ini mendap di bahagian dalam paru-paru, ia boleh mencetuskan tindak balas keradangan dan tekanan oksidatif, iaitu keadaan apabila keseimbangan antara bahan pengoksida dan sistem pertahanan antioksidan tubuh terganggu.

Kesan tersebut boleh mempengaruhi fungsi paru-paru serta menyumbang kepada gangguan sistem kardiovaskular, khususnya dalam kalangan individu yang mempunyai penyakit sedia ada.

Sesetengah zarah yang sangat kecil juga berpotensi menembusi penghalang paru-paru dan memasuki peredaran darah, namun keupayaan ini bergantung pada ciri zarah berkenaan.

Zarah pencemaran turut dikesan dalam sampel janin

Kebimbangan terhadap pencemaran udara menjadi lebih ketara apabila kajian yang diterbitkan dalam jurnal The Lancet Planetary Health pada 2022 melaporkan penemuan karbon hitam, iaitu zarah jelaga yang terhasil daripada pembakaran tidak lengkap, dalam sampel berkaitan kehamilan.

Penyelidik mengesan zarah berkenaan dalam sampel darah tali pusat serta tisu janin, termasuk hati, paru-paru dan otak.

Penemuan itu memberikan bukti bahawa zarah pencemaran tertentu boleh mencapai persekitaran janin, sekali gus meningkatkan kebimbangan terhadap kesan pendedahan pencemaran udara ketika kehamilan.

Bagaimanapun, penemuan tersebut tidak bermaksud semua zarah PM2.5 akan memasuki aliran darah atau menyebabkan kerosakan organ janin. Kajian berkenaan juga tidak membuktikan bahawa setiap zarah yang dikesan menyebabkan kecederaan secara langsung.

Sebaliknya, hasil penyelidikan itu mengukuhkan kepentingan mengurangkan pendedahan ibu hamil terhadap pencemaran udara, terutama ketika berlakunya jerebu.

Langkah mengurangkan pendedahan ketika jerebu

Ketika kualiti udara merosot, orang ramai disarankan mengurangkan aktiviti luar, khususnya senaman atau aktiviti fizikal berat yang meningkatkan kadar pernafasan.

Pintu dan tingkap boleh ditutup apabila udara di luar tercemar, selain menggunakan penapis udara berkecekapan tinggi (HEPA) jika tersedia bagi membantu mengurangkan zarah halus di dalam rumah.

Sekiranya perlu berada di luar ketika udara berasap, penggunaan pelitup muka jenis N95 yang sesuai dan dipakai dengan kemas boleh membantu menapis zarah halus. Bagaimanapun, pelitup muka itu tidak melindungi daripada semua jenis gas pencemar.

Orang ramai juga digalakkan memantau bacaan Indeks Pencemaran Udara (IPU) melalui saluran rasmi Jabatan Alam Sekitar dan mengikuti nasihat kesihatan yang dikeluarkan pihak berkuasa.

Golongan berisiko, termasuk kanak-kanak, warga emas, ibu hamil serta individu yang menghidap penyakit jantung atau paru-paru, perlu mengambil langkah berjaga-jaga tambahan.

Walaupun asap jerebu mungkin kelihatan seperti lapisan kabus di udara, zarah pencemar yang terkandung di dalamnya boleh menembusi jauh ke dalam sistem pernafasan.

Oleh itu, memahami PM2.5 dan mengambil langkah mengurangkan pendedahan merupakan antara usaha penting untuk melindungi kesihatan diri serta keluarga ketika jerebu melanda.